काठमाडौं — काठमाडौं महानगर क्षेत्रमा भवन निर्माणका क्रममा बेसमेन्ट खन्दा सुरक्षा मापदण्ड बेवास्ता गरिँदा छिमेकीका घरमा क्षति पुग्ने घटना तीव्र रूपमा बढेका छन्। पछिल्लो केही महिनादेखि घर चर्किएको, भित्तामा दरार परेको, जमिन खस्रो भएको भन्दै क्षतिपूर्तिको मागसहित दैनिक दर्जनौँ उजुरी महानगरमा दर्ता हुँदै आएका छन्।
सहरी व्यवस्थापन विभागका प्रमुख इन्जिनियर हरिश्चन्द्र लामिछानेका अनुसार, बेसमेन्ट खन्ने प्रवृत्ति बढेसँगै समस्या पनि समानान्तर रूपमा बढेको छ। “पहिले यस्ता केस छिटफुट मात्र आउँथे, अहिले लगभग दैनिक रुपमा गुनासो आउन थालेका छन्,” उनले बताए। “यसका दीर्घ समाधानका लागि अब प्राविधिक, सामाजिक र कानुनी पक्षलाई एकै ठाउँमा राखेर पुनः मूल्यांकन गर्न जरुरी छ।”
महानगरका अनुसार, भवन नक्सा स्वीकृत गर्दा नै घरधनीहरूलाई छिमेकीलाई असर नपर्ने गरी निर्माणकार्यता अपनाउन प्रतिबद्ध गराइन्छ। तर निर्माणस्थलमा पुगेपछि ती प्रतिबद्धता प्रायः कागजमै सीमित रहने गरेको इन्जिनियर लामिछानेको भनाइ छ। “निर्माणकर्ता स्वयंले सर्त नमान्दा विवाद बढ्छ, निर्माण अवधि लम्बिन्छ र खर्च झनै भारी पर्छ,” उनले भने।
विभागका संरचना इन्जिनियर सन्तोष पाण्डेले पछिल्लो अवस्था चिन्ताजनक रहेको बताए। उनका अनुसार, वडा नम्बर ७, १३, १४ र १५ मा सबैभन्दा धेरै उजुरी आएका छन्। “दैनिक लगभग ३० जनाले घर चर्किएको भन्दै उजुरी दिन आउँछन्,” पाण्डे भन्छन्, “साइट निरीक्षणपछि प्राविधिक प्रतिवेदनमा देखिएको जोखिमका आधारमा मात्रै कारबाही अघि बढाइन्छ।”
जिओटेक्निकल इन्जिनियर उदयराज न्यौपाने भन्छन्, जमिन र माटो एकअर्कासँग जोडिएको संरचना भएको बुझाइ बिना बेसमेन्ट खन्दा समस्या बढेको हो। “छिमेकी जस्तै माटो पनि एउटासँग अर्को जोडिएको हुन्छ,” उनले भने, “त्यो सम्बन्ध एकैचोटि काटिदिँदा वरपरका संरचनामा असर पर्छ। यही पक्ष बुझेर मात्र खन्ने काम गर्नुपर्ने हो।
निर्माण संहिता र नागरिक संहिताले पनि सुरक्षात्मक उपाय अनिवार्य भनेको छ।” महानगरले अब यस्ता घटनालाई रोक्न “कडा निरीक्षण, अनिवार्य संरचनात्मक सुरक्षा उपाय र छिमेकी–पहिला योजना” लागू गर्ने तयारी गरेको छ।
