मध्यपूर्वमा बढ्दो अनिश्चितताले विश्व ऊर्जा बजारलाई फेरि झस्काएको छ। इरानले अमेरिकासँग भइरहेका वार्ताहरू स्थगित गरेको खबर सार्वजनिक भएपछि अन्तर्राष्ट्रिय तेल बजारमा तीव्र प्रतिक्रिया देखिएको छ। केही सातादेखि घट्दो क्रममा रहेको कच्चा तेलको मूल्य एकै दिनमा उल्लेख्य रूपमा उकालो लाग्यो।
ब्रेन्ट क्रुड प्रति ब्यारेल करिब ९५ डलर नजिक पुगेको छ भने अमेरिकी बेन्चमार्क डब्लुटीआई पनि ९२ डलरभन्दा माथि पुगेको छ। बजारमा अहिले वास्तविक आपूर्ति अवस्थाभन्दा बढी भू–राजनीतिक जोखिमको प्रभाव देखिएको विश्लेषकहरू बताउँछन्।
किन बढ्यो तेलको मूल्य?
इरान र अमेरिकाबीच सम्भावित सहमति हुने अपेक्षाले पछिल्ला हप्ताहरूमा तेल बजारमा केही राहत देखिएको थियो। तर वार्ता रोकिएको संकेतसँगै लगानीकर्ताहरूले फेरि आपूर्ति जोखिमको मूल्यांकन गर्न थालेका छन्।
इजरायल, लेबनान र इरानसँग जोडिएका क्षेत्रीय तनावले पनि बजारलाई थप संवेदनशील बनाएको छ। कुनै पनि सैन्य विस्तारले तेल उत्पादन वा ढुवानी प्रभावित हुन सक्ने डर व्यापारीहरूमा देखिएको छ।
हर्मुज जलडमरूमध्य किन महत्वपूर्ण छ?
विश्वको करिब पाँचौं हिस्सा तेल तथा तरलीकृत प्राकृतिक ग्यास यही मार्ग हुँदै अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा पुग्छ। त्यसैले हर्मुज जलडमरूमध्यमा हुने कुनै पनि अवरोधले ऊर्जा बजारलाई तत्काल असर गर्छ।
हालसम्म केही वैकल्पिक मार्ग प्रयोग गरिए पनि सामान्य ढुवानी पूर्ण रूपमा पुनःस्थापित भएको छैन। यदि लामो समयसम्म यातायात सीमित रह्यो भने विश्वभर रहेका भण्डारणहरू घट्न सक्छन् र त्यसले मूल्यमा थप दबाब सिर्जना गर्न सक्छ।
- विश्व ऊर्जा आपूर्तिको महत्वपूर्ण हिस्सा हर्मुजमार्फत जान्छ
- ढुवानीमा अवरोध हुँदा बजारमा अभावको डर बढ्छ
- अभावको जोखिम बढ्दा तेलको मूल्य चर्किन सक्छ
तेल बढ्दा अर्थतन्त्रमा कस्तो असर?
कच्चा तेल महँगिँदा यातायात, उद्योग र ऊर्जा उत्पादनको लागत बढ्ने सम्भावना रहन्छ। त्यसको असर अन्ततः उपभोक्तासम्म पुग्न सक्छ। धेरै देशका केन्द्रीय बैंकहरू अहिले पनि मुद्रास्फीतिसँग जुधिरहेका बेला ऊर्जा मूल्यमा नयाँ वृद्धि चिन्ताको विषय बनेको छ।
अमेरिकामा सरकारी ऋणपत्रको प्रतिफल पनि केही बढेको छ। उच्च ऊर्जा लागतले ब्याजदर कटौतीको अपेक्षामा समेत असर पार्न सक्ने अर्थशास्त्रीहरूको भनाइ छ।
शेयर बजार किन अझै उत्साहित देखियो?
तेल बजारमा तनाव बढे पनि अमेरिकी शेयर बजारले भने नयाँ उचाइ छोएको छ। लगानीकर्ताहरूले अन्ततः कूटनीतिक प्रयास पुनः सुरु हुन सक्ने अपेक्षा राखिरहेका छन्।
प्रविधि तथा कृत्रिम बुद्धिमत्तासम्बन्धी कम्पनीहरूमा देखिएको बलियो लगानी प्रवाहले पनि बजारलाई समर्थन गरेको छ। विशेषगरी एआई क्षेत्रका प्रमुख कम्पनीहरूको प्रदर्शनले अमेरिकी सूचकांकहरूलाई माथि तानेको देखिन्छ।
अब तेलको मूल्य बढ्छ कि घट्छ?
यसको जवाफ मुख्यतः मध्यपूर्वको राजनीतिक अवस्थासँग जोडिएको छ।
यदि इरान र अमेरिकाबीच वार्ता पुनः सुरु भयो, हर्मुजमार्फत ढुवानी सहज बन्दै गयो र आपूर्ति जोखिम कम भयो भने ब्रेन्ट र डब्लुटीआई दुवैमा दबाब पर्न सक्छ। त्यस अवस्थामा पछिल्लो वृद्धि केही हदसम्म उल्टिन पनि सक्छ।
तर तनाव थप बढ्यो, सैन्य गतिविधि फैलियो वा ऊर्जा आपूर्तिमा प्रत्यक्ष असर पर्ने अवस्था बन्यो भने तेलको मूल्य अझ माथि जान सक्ने जोखिम कायम छ।
अहिलेको बजारमा सबैभन्दा ठूलो कारक उत्पादन होइन, विश्वास हो। लगानीकर्ताहरू प्रत्येक नयाँ राजनीतिक संकेतलाई नजिकबाट हेरिरहेका छन्। त्यसैले निकट भविष्यमा ब्रेन्ट र डब्लुटीआई दुवैमा तीव्र उतारचढाव रहने सम्भावना बलियो देखिएको छ।
