चीनको अर्थतन्त्र बदल्ने पूर्वप्रधानमन्त्री झु रोङजीको निधन
चीनको आधुनिक आर्थिक यात्रालाई नयाँ दिशा दिनेमध्येका प्रभावशाली नेता तथा पूर्वप्रधानमन्त्री झु रोङजीको ९७ वर्षको उमेरमा निधन भएको छ। चिनियाँ सरकारी समाचार संस्था सिन्ह्वाका अनुसार उनको बुधबार बिहान बेइजिङमा निधन भएको हो।
सन् १९९० को दशकदेखि चीनले तीव्र रूपमा अघि बढाएको आर्थिक सुधारसँग झुको नाम गहिरोसँग जोडिन्छ। राज्यको कडा नियन्त्रणमा रहेको अर्थतन्त्रलाई क्रमशः बजारमुखी बनाउने, निजी क्षेत्रका लागि ठाउँ फराकिलो पार्ने र चीनलाई विश्व अर्थतन्त्रसँग जोड्ने प्रक्रियामा उनी प्रमुख नीतिनिर्मातामध्ये एक थिए।
झु सन् १९९८ देखि २००३ सम्म चीनका प्रधानमन्त्री रहे। तर आर्थिक नीतिमा उनको प्रभाव प्रधानमन्त्री बन्नुअघिदेखि नै स्थापित भइसकेको थियो। उपप्रधानमन्त्रीका रूपमा काम गर्दादेखि नै उनी आर्थिक सुधारका पक्षमा दृढ र कार्यान्वयनमा कडा नेताका रूपमा चिनिएका थिए। यही भूमिकाका कारण उनलाई चीनको ‘आर्थिक जार’ समेत भनिन्थ्यो।
उनको नेतृत्वकाल चीनको अर्थतन्त्रका लागि निर्णायक संक्रमणको समय थियो। केन्द्रीय योजनामा आधारित आर्थिक संरचनाबाट ‘समाजवादी बजार अर्थतन्त्र’तर्फ अघि बढिरहेको चीनमा सुधारको गति बढाउने जिम्मेवारी झुले सम्हालेका थिए।
तत्कालीन सर्वोच्च नेता देङ सियाओपिङले अघि सारेको ‘सुधार र खुलापन’को नीतिलाई व्यवहारमा उतार्ने क्रममा झुले बजारमुखी सुधारलाई तीव्रता दिए। निजी व्यवसायको विस्तारसँगै विदेशी कम्पनीका लागि चिनियाँ बजारको आकर्षण बढ्दै गयो। चीन विश्व अर्थतन्त्रसँग थप गहिरो रूपमा जोडिँदै जाँदा त्यसले देशभित्र उत्पादन, व्यापार र आर्थिक गतिविधिको स्वरूपसमेत बदल्यो।
झुको कार्यकाललाई चीनमा तीव्र आर्थिक परिवर्तन भएको अवधिका रूपमा पनि स्मरण गरिन्छ। यही समयमा गरिबी घट्ने क्रमले गति लियो, मध्यम वर्ग विस्तार भयो र अन्तर्राष्ट्रिय व्यापार तथा लगानीमा चीनको उपस्थिति बलियो हुँदै गयो।
चिनियाँ कम्युनिस्ट पार्टीले उनको निधनपछि जारी गरेको शोक वक्तव्यमा नियोजित अर्थतन्त्रबाट समाजवादी बजार अर्थतन्त्रतर्फ चीन संक्रमण गरिरहेको ‘महत्वपूर्ण चरण’मा झुले महत्वपूर्ण भूमिका निर्वाह गरेको उल्लेख गरेको छ।
एक दशकभन्दा लामो समय चीनको आर्थिक नीतिनिर्माणको केन्द्रमा रहेका झुले उपप्रधानमन्त्री हुँदै प्रधानमन्त्रीसम्मको जिम्मेवारीमा रहेर सुधारका कार्यक्रमलाई अघि बढाएका थिए। उनको राजनीतिक विरासत पनि मुख्यतः चीनलाई आजको विशाल बजारमुखी अर्थतन्त्रतर्फ लैजाने संक्रमणकालीन भूमिकासँग जोडिएको छ।
झुका श्रीमती र दुई सन्तान छन्।
