अफ्रिकाको डेमोक्रेटिक रिपब्लिक अफ कंगो (डीआरसी) र युगान्डामा फैलिएको इबोला संक्रमणले फेरि विश्व स्वास्थ्य क्षेत्रलाई सतर्क बनाएको छ। केही साताअघि मात्रै पुष्टि भएको यो प्रकोप अहिले सीमापार फैलिन थालेपछि अन्तर्राष्ट्रिय चिन्ता तीव्र बनेको हो। विश्व स्वास्थ्य संगठन (WHO) ले यसलाई ‘पब्लिक हेल्थ इमर्जेन्सी अफ इन्टरनेशनल कन्सर्न’ घोषणा गरिसकेको छ भने अफ्रिका सीडीसीले पनि महादेशीय स्वास्थ्य आपतकाल घोषणा गरेको छ।
यो पटकको संक्रमण सामान्य इबोला प्रकोपजस्तो छैन। अहिले फैलिएको भाइरस ‘बुन्डिबुग्यो’ प्रजातिको हो, जसका लागि अहिलेसम्म स्वीकृत खोप वा उपचार उपलब्ध छैन। यही कारण स्वास्थ्यकर्मीहरू यसलाई नियन्त्रण गर्न झन् कठिन हुने चेतावनी दिइरहेका छन्।
केवल केही दिनमै सयौं संक्रमित, मृत्यु बढ्दो
डीआरसीको स्वास्थ्य मन्त्रालयका अनुसार मे २५ सम्म इटुरी, नर्थ किभु र साउथ किभु क्षेत्रमा १०५ पुष्ट संक्रमित र ९०६ शंकास्पद बिरामी भेटिएका छन्। पुष्ट संक्रमणबाट १० जनाको मृत्यु भइसकेको छ भने शंकास्पद मृत्यु संख्या २२३ पुगेको छ।
उता युगान्डाले पनि सात पुष्ट संक्रमित र एक जनाको मृत्यु पुष्टि गरिसकेको छ। तीमध्ये केही संक्रमित हालै डीआरसीबाट यात्रा गरेर फर्किएका थिए।
संक्रमण राजधानी नजिकका सहर र सीमावर्ती क्षेत्रसम्म पुगिसकेको छ। कंगोको गोमा र बुनिया तथा युगान्डाको कम्पालामा समेत संक्रमित भेटिएपछि जोखिम अझ बढेको मानिएको छ।
युरोपसम्म त्रास पुगे पनि संक्रमण पुष्टि भएन
मे २५ मा इटालीको लोम्बार्डी क्षेत्रमा युगान्डाबाट पुगेका दुई यात्रुमा इबोलासँग मिल्दोजुल्दो लक्षण देखिएपछि उनीहरूलाई मिलानस्थित अस्पतालमा अलग राखिएको थियो। पछि गरिएको परीक्षणमा इबोला पुष्टि भएन।
युरोपियन सेन्टर फर डिजिज प्रिभेन्सन एन्ड कन्ट्रोल (ECDC) ले अहिलेका लागि युरोपमा संक्रमण फैलिने जोखिम निकै कम रहेको जनाएको छ। तर अफ्रिकामा बढ्दो संक्रमणलाई नजिकबाट निगरानी गरिरहेको बताएको छ।
किन यो प्रकोप अघिल्लाभन्दा खतरनाक मानिँदैछ?
इबोला भन्नासाथ धेरैले २०१४ देखि २०१६ सम्म पश्चिम अफ्रिकामा फैलिएको भीषण महामारी सम्झिन्छन्। त्यसबेला हजारौं मानिसको मृत्यु भएपछि विश्वले इबोलाविरुद्ध खोप र उपचार विकास गरेको थियो। तर ती सबै ‘जाइर इबोला भाइरस’ विरुद्ध बनाइएका हुन्।
अहिलेको संक्रमण भने फरक भाइरसबाट फैलिएको हो।
‘डाक्टर्स विदाउट बोर्डर्स’ (MSF) का महामारी प्रतिक्रिया प्रमुख जोन जोनसनका अनुसार बुन्डिबुग्यो भाइरसविरुद्ध हालसम्म कुनै प्रमाणित खोप छैन। यही कारण अहिलेको संकट नियन्त्रणभन्दा बाहिर जाने जोखिम बढेको छ।
सीमापार आवतजावतले जोखिम झन् बढायो
कंगो र युगान्डाको सीमावर्ती क्षेत्रमा लगातार मानिसहरूको आवतजावत, विस्थापन, सशस्त्र द्वन्द्व र कमजोर स्वास्थ्य संरचनाले संक्रमण नियन्त्रण झन् कठिन बनाएको छ। खानी क्षेत्रमा हुने श्रमिक आवागमनलाई पनि उच्च जोखिमका रूपमा हेरिएको छ।
स्वास्थ्य संस्थाहरूका अनुसार धेरै संक्रमित समुदायस्तरमै छुटिरहेका छन्। अस्पताल पुग्न नसक्ने, उपचारप्रति अविश्वास र असुरक्षाका कारण वास्तविक संक्रमित संख्या सार्वजनिक तथ्यांकभन्दा धेरै हुनसक्ने आशंका गरिएको छ।
UNICEF र अन्तर्राष्ट्रिय संस्थाहरू सक्रिय
संयुक्त राष्ट्रसंघीय बाल कोष (UNICEF) ले आफ्नो सबैभन्दा उच्च स्तरको आपतकालीन प्रतिक्रिया प्रणाली सक्रिय गरेको छ। कंगो र युगान्डामा स्वास्थ्य सहायता, सरसफाइ, जनचेतना, निगरानी र आधारभूत सेवा सञ्चालनका लागि करोडौं डलर बराबरको आपतकालीन कोष परिचालन गरिएको छ।
MSF लगायतका संस्थाहरूले प्रभावित क्षेत्रमा अस्थायी उपचार केन्द्र स्थापना, समुदायस्तर निगरानी र संक्रमण रोकथाम अभियान चलाइरहेका छन्।
डीआरसीमा बारम्बार महामारी किन?
डीआरसीमा इबोला नयाँ रोग होइन। सन् १९७६ मा पहिलो पटक इबोला पत्ता लागेदेखि यो देशले १७ वटा प्रकोप भोगिसकेको छ। अहिलेको संक्रमण बुन्डिबुग्यो भाइरससँग सम्बन्धित तेस्रो ठूलो प्रकोप हो।
तर यसपटकको अवस्था फरक देखिएको छ। संक्रमण फैलिने गति, सीमापार विस्तार, स्वास्थ्य संरचनाको कमजोरी र खोप अभावले यसलाई लामो समयसम्म चल्न सक्ने महामारीका रूपमा हेरिन थालेको छ।
विश्व स्वास्थ्य क्षेत्र अहिले यही प्रश्नमा केन्द्रित छ — यदि यो संक्रमण नियन्त्रणबाहिर गयो भने, के विश्व फेरि अर्को ठूलो इबोला संकटतर्फ धकेलिँदैछ?
