इरानको ठूलो कदम : विश्व तेल आपूर्तिको मुख्य ढोका हर्मुज बन्द
इरानको इस्लामिक रिभोलुसनरी गार्ड कोर (आईआरजीसी) ले रणनीतिक रूपमा अत्यन्त महत्त्वपूर्ण हर्मुज जलडमरूमध्य अनिश्चितकालका लागि बन्द गरिएको घोषणा गरेको छ। अमेरिकी हस्तक्षेप अन्त्य नभएसम्म कुनै पनि पानीजहाजलाई उक्त मार्गबाट आवतजावत गर्न नदिइने इरानी पक्षको चेतावनी छ।
तेल तथा ग्यास ढुवानीका लागि विश्वकै संवेदनशील समुद्री मार्गमध्ये एक मानिने हर्मुज बन्द गर्ने घोषणाले पश्चिम एसियामा जारी सैन्य तनावलाई थप खतरनाक मोडमा पुर्याएको छ। जलडमरूमध्यमा आवागमन लामो समय प्रभावित भए त्यसको असर क्षेत्रीय सुरक्षामा मात्र सीमित नरही अन्तर्राष्ट्रिय ऊर्जा आपूर्ति, कच्चा तेलको मूल्य र समुद्री व्यापारमा समेत पर्न सक्ने देखिएको छ।
इरानी सरकारी सञ्चारमाध्यमका अनुसार आईआरजीसी नौसेनाले विदेशी शक्तिहरूले पानीजहाजका लागि ‘गैरकानुनी मार्ग’ लागू गर्न खोजेको आरोप लगाएको छ। इरानी अधिकारीहरूले तेहरानको स्वीकृतिबिना निर्धारण गरिएका कुनै पनि मार्गबाट जहाज प्रवेश गर्न खोजे त्यसलाई स्वीकार नगर्ने बताएका छन्।
“अमेरिकाले यस क्षेत्रमा आफ्नो हस्तक्षेप अन्त्य नगरेसम्म जलडमरूमध्य खुल्ने छैन,” आईआरजीसीको भनाइ उद्धृत गर्दै इरानी सञ्चारमाध्यमले जनाएका छन्। बन्द गराउने निर्णयविरुद्ध सैन्य कारबाही भए कडा जवाफ दिइने चेतावनीसमेत दिइएको छ।
ओमानको मध्यस्थताबीच कठोर घोषणा
जलमार्ग सुरक्षित रूपमा सञ्चालन गर्ने सम्भावित व्यवस्थाबारे इरान र ओमानबीच मस्कटमा छलफल भएको केही घण्टामै आईआरजीसीको घोषणा आएको हो।
छलफलका क्रममा ओमानले जलडमरूमध्य पार गर्न सकिने दुई फरक मार्ग प्रस्ताव गरेको बताइएको छ। इरानले यसअघि त्यस्तो व्यवस्थाप्रति असहमति जनाउँदै आएको थियो। यद्यपि दुवै पक्षले नौवहनसम्बन्धी प्राविधिक र राजनीतिक वार्ता जारी राख्ने सहमति गरेका छन्।
इरानी विदेशमन्त्री अब्बास अराघचीले पनि ओमानमा सुरक्षित आवागमनको सम्भावित व्यवस्थाबारे छलफल गरेका थिए। तर कूटनीतिक संवाद चलिरहेकै बेला आईआरजीसीबाट आएको बन्दको घोषणाले वार्ताको व्यावहारिक परिणामबारे नयाँ अन्योल सिर्जना गरेको छ।
कतारका प्रधानमन्त्रीले पनि संयुक्त अरब इमिरेट्स र जोर्डनका अधिकारीहरूसँग सम्पर्क गरी तनाव न्यूनीकरण, कूटनीतिक पहल र अमेरिका–इरान समझदारी कार्यान्वयनमा जोड दिएका छन्।
ट्रम्पको कडा चेतावनी
हर्मुज संकट चर्किँदै गर्दा अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले इरानलाई असाध्यै कडा चेतावनी दिएका छन्। आफूविरुद्ध हत्या प्रयास भए इरानमाथि व्यापक सैन्य प्रहार गरिने उनको भनाइ छ।
ट्रम्पले एक हजार क्षेप्यास्त्र इरानतर्फ प्रहार गर्न तयारी अवस्थामा राखिएको र आवश्यक परे थप हजारौँ क्षेप्यास्त्र प्रयोग गर्न सकिने बताएका छन्। उनले तेहरानले आफूविरुद्धको धम्की कार्यान्वयन गरे इरानलाई “पूर्ण रूपमा ध्वस्त” पार्ने चेतावनी पनि दिएका छन्।
उनको यस्तो प्रतिक्रिया पूर्व सर्वोच्च नेता आयतोल्लाह अली खामेनीको अन्त्येष्टिका क्रममा ट्रम्पविरुद्ध प्रतिशोधको आह्वान भएको विवरणपछि आएको हो।
नयाँ सर्वोच्च नेता मोज्तबा खामेनीले पनि आफ्ना पिताको “निर्दोष रगत” को बदला लिने प्रतिबद्धता व्यक्त गरेका छन्। अन्त्येष्टिपछि सार्वजनिक गरिएको उनको पहिलो सन्देशले अमेरिका–इरान तनाव थप गहिरिन सक्ने संकेत गरेको छ।
वार्ताबारे अमेरिका र इरानको फरक दाबी
राष्ट्रपति ट्रम्पले इरानले पुनः वार्ता अघि बढाउन आग्रह गरेको र अमेरिका त्यसमा सहमत भएको बताएका छन्। तर उनले दुई देशबीचको युद्धविराम समाप्त भइसकेको पनि घोषणा गरेका छन्।
इरानले भने ट्रम्पको दाबी अस्वीकार गरेको छ। इरानी विदेश मन्त्रालयका प्रवक्ता इस्माइल बघाईले तेहरानले अमेरिकासँग वार्ता पुनः सुरु गर्न अनुरोध नगरेको बताएका छन्। उनका अनुसार इरानले कतारका मध्यस्थकर्ताको भ्रमण स्वीकार गरेको मात्र हो।
दुवै देशबाट फरक–फरक दाबी आइरहे पनि प्राविधिक तहको संवाद भने जारी रहेको अमेरिकी अधिकारीहरूले बताएका छन्। युद्धविराम कमजोर बनेको अवस्थामा समेत वार्ताको ढोका पूर्ण रूपमा बन्द नभएको उनीहरूको भनाइ छ।
सैन्य आक्रमण र प्रत्याक्रमण जारी
यसअघि अमेरिकाले इरानमा नयाँ हवाई आक्रमण गरेपछि तेहरानले अमेरिकी साझेदार रहेका क्षेत्रीय मुलुकतर्फ क्षेप्यास्त्र प्रहार गरेको बताइएको छ।
बहराइन, कुवेत, कतार र जोर्डनमा हवाई आक्रमणको चेतावनी दिने साइरन बजेको थियो। बहराइनमा अमेरिकी नौसेनाको पाँचौँ बेडाको मुख्यालय छ भने जोर्डनमा पनि अमेरिकी सेना र सैन्य विमान तैनाथ छन्।
अमेरिकाले हर्मुज जलडमरूमध्यमा रहेका जहाजमाथि इरानबाट आक्रमण भएको आरोप लगाउँदै इरानी लक्ष्यमा प्रहार गरेको बताएको छ। त्यसको जवाफमा इरानले लगातार दुई रात क्षेत्रका अमेरिकी सैन्य अखडातर्फ आक्रमण गरेको विवरण सार्वजनिक भएको छ।
दुई दिनयताको आक्रमण र प्रत्याक्रमणले कमजोर अवस्थामा रहेको युद्धविराम फेरि पूर्ण युद्धमा परिणत हुने आशंका बढाएको छ।
लेबनानमा पनि तनाव
क्षेत्रीय तनाव इरान र अमेरिकामा मात्र सीमित छैन। इजरायली हवाई आक्रमणले दक्षिणी लेबनानका विभिन्न क्षेत्रलाई निशाना बनाएको छ। अल–मन्सुरी क्षेत्रमा भएको आक्रमणमा कम्तीमा सात जना घाइते भएको बताइएको छ।
यसैबीच लेबनानले इजरायलसँग हुने अर्को चरणको वार्तामा सहभागी हुने पुष्टि गरेको छ। उक्त वार्ता रोममा हुने स्रोतहरूले जनाएका छन्।
एकातिर कूटनीतिक छलफल जारी राख्ने प्रयास भइरहेका छन्, अर्कोतिर हवाई आक्रमण, क्षेप्यास्त्र प्रहार र प्रतिशोधका चेतावनी बढिरहेका छन्। हर्मुज जलडमरूमध्य बन्द गर्ने इरानी घोषणापछि अबको मुख्य प्रश्न समुद्री आवागमन कसरी सञ्चालन हुन्छ र यसले जारी वार्तालाई कति प्रभावित गर्छ भन्नेमा केन्द्रित भएको छ।
