आज १९औँ गणतन्त्र दिवस देशभर विभिन्न कार्यक्रमका साथ मनाइँदै छ। जननिर्वाचित पहिलो संविधानसभाले २०६५ जेठ १५ गते राजतन्त्रको अन्त्य गर्दै नेपाललाई संघीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्र घोषणा गरेको ऐतिहासिक दिनको सम्झनामा हरेक वर्ष यो दिवस मनाइन्छ।
दिवसका अवसरमा सरकारले सार्वजनिक बिदा दिएको छ। राजधानी काठमाडौंसहित देशका विभिन्न स्थानमा विशेष कार्यक्रम आयोजना गरिएका छन् भने मुख्य समारोह सैनिक मञ्च टुँडीखेलमा भइरहेको छ।
बिहानै नेपाली सेनाले गणतन्त्र दिवसको स्वागतमा तोप पड्काएको थियो। त्यसपछि सुरु भएको विशेष समारोहमा राष्ट्रपति रामचन्द्र पौडेल, प्रधानमन्त्री बालेन शाह, मन्त्रीहरू, सुरक्षा निकायका प्रमुख तथा विभिन्न क्षेत्रका विशिष्ट व्यक्तित्वहरूको सहभागिता रहेको छ।
राष्ट्रपतिले सम्बोधन गर्ने, प्रधानमन्त्रीले बोल्ने छैनन्
यस वर्षको समारोहको मुख्य सम्बोधन राष्ट्रपतिबाट हुने कार्यक्रम छ। विगतका वर्षहरूमा प्रधानमन्त्रीले सम्बोधन गर्ने परम्परा रहे पनि यस पटक राष्ट्रपतिलाई नै सम्बोधनका लागि आग्रह गरिएको छ।
प्रधानमन्त्री समारोहमा उपस्थित भए पनि सम्बोधन नगर्ने जनाइएको छ। गणतन्त्र राष्ट्रको प्रमुख प्रतीक राष्ट्रपति भएकाले औपचारिक सम्बोधन पनि राष्ट्रपतिबाटै हुनुपर्ने धारणा व्यक्त गर्दै त्यसअनुसार व्यवस्था मिलाइएको बताइएको छ।
राजतन्त्रबाट गणतन्त्रसम्मको यात्रा
नेपालमा गणतन्त्र स्थापना लामो राजनीतिक संघर्षको परिणाम मानिन्छ। तत्कालीन राजा ज्ञानेन्द्रले २०६१ माघ १९ गते प्रत्यक्ष शासन हातमा लिएपछि राजनीतिक दल र माओवादीबीच सहकार्य बढ्यो। त्यसपछि भएको जनआन्दोलनले निर्णायक मोड लिँदै संसद् पुनःस्थापना भयो।
पुनर्स्थापित संसद्ले राजसंस्थाका अधिकार कटौती गर्दै संविधानसभा निर्वाचनको मार्ग खुला गरेको थियो। त्यसकै आधारमा २०६४ चैत २८ गते संविधानसभा निर्वाचन सम्पन्न भयो।
२०६५ जेठ १५ गते बसेको संविधानसभाको पहिलो बैठकले २४० वर्षभन्दा लामो राजसंस्थाको औपचारिक अन्त्य गर्दै नेपाललाई संघीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्र घोषणा गर्यो।
संविधान कार्यान्वयनदेखि वर्तमानसम्म
पहिलो संविधानसभाले संविधान जारी गर्न नसके पनि संघीयता, समावेशिता र राज्य पुनःसंरचनासम्बन्धी महत्वपूर्ण आधार तयार गरेको थियो। त्यसपछि निर्वाचित दोस्रो संविधानसभाले २०७२ असोज ३ गते नेपालको संविधान जारी गर्यो।
संविधानअनुसार संघ, प्रदेश र स्थानीय तहको निर्वाचन सम्पन्न भइसकेको छ र तीनै तहका सरकार सञ्चालनमा छन्।
गणतन्त्र स्थापनापछि डा. रामवरण यादव नेपालको पहिलो राष्ट्रपति बनेका थिए। त्यसपछि विद्यादेवी भण्डारी दोस्रो राष्ट्रपति तथा नेपालको पहिलो महिला राष्ट्राध्यक्ष बनिन्। हाल रामचन्द्र पौडेल गणतन्त्र नेपालको तेस्रो राष्ट्रपतिका रूपमा कार्यरत छन्।
