मन्त्री यादव र अमेरिकी राजदूतबीच व्यापार-लगानी वार्ता
नेपाल र अमेरिकाबीचको आर्थिक सम्बन्धलाई थप संस्थागत बनाउने प्रयासस्वरूप उद्योग, वाणिज्य तथा आपूर्तिमन्त्री गौरीकुमारी यादवले नेपालका लागि अमेरिकी कार्यवाहक राजदूत स्कट अर्बमसँग शिष्टाचार भेट गरेकी छिन्। मन्त्रालयमा भएको यो भेटघाटमा दुई देशबीचको व्यापार, लगानी र आर्थिक सहकार्यसँग जोडिएका थुप्रै विषयमा छलफल भएको छ, जुन नेपालको वैदेशिक व्यापार रणनीतिका लागि विशेष महत्त्वको मानिन्छ।
भेटवार्ताको सुरुवातमै मन्त्री यादवले सन् १९४७ देखि कायम रहेको नेपाल-अमेरिका कूटनीतिक सम्बन्धको सन्दर्भ जोड्दै, स्वास्थ्य, शिक्षा र आर्थिक विकासका क्षेत्रमा अमेरिकाबाट प्राप्त सहयोगप्रति आभार व्यक्त गरिन्। अमेरिकामा बसोबास गर्ने नेपाली समुदायले दुई देशबीचको सम्बन्धलाई जनस्तरमै मजबुत बनाइरहेको उल्लेख गर्दै उनले यसलाई दिगो साझेदारीको आधार भनेर चित्रण गरिन्।
तर भेटघाटको मुख्य जोड भने व्यापारिक पक्षमै केन्द्रित रह्यो। सन् २०१५ मा लागू भएको ‘नेपाल ट्रेड प्रिफरेन्स प्रोग्राम’ गत डिसेम्बरमा नै समाप्त भइसकेको स्मरण गराउँदै मन्त्री यादवले नेपाली उत्पादनलाई अमेरिकी बजारमा पुनः सहुलियतपूर्ण पहुँच दिलाउन अमेरिकी सरकारको समर्थन खोजिन्।
साथै, दुई पक्षबीच पहिल्यै हस्ताक्षर भइसकेको ‘व्यापार तथा लगानी ढाँचा सम्झौता’ (TIFA) लाई पुनः सक्रिय बनाई नियमित संवाद अघि बढाउनुपर्ने आवश्यकतामा पनि उनले जोड दिइन् — यो संयन्त्र लामो समयदेखि प्रभावकारी रूपमा उपयोग नभएको आन्तरिक बुझाइ रहेको बताइन्छ।
लगानीको प्रसंगमा मन्त्री यादवले नेपाल सरकारले गरेका नीतिगत र कानुनी सुधारहरूको जानकारी दिँदै जलविद्युत तथा नवीकरणीय ऊर्जा, पर्यटन पूर्वाधार, कृषि प्रशोधन, उत्पादनमूलक उद्योग र डिजिटल अर्थतन्त्रजस्ता क्षेत्रमा थप अमेरिकी लगानी आकर्षित गर्ने चाहना व्यक्त गरिन्। यी क्षेत्रलाई नेपाल सरकारले प्राथमिकतामा राखेको सन्दर्भमा यो आग्रह विशेष अर्थ राख्छ।
द्विपक्षीय व्यापारको तथ्याङ्कगत पाटो हेर्ने हो भने, अमेरिका हाल नेपालको दोस्रो ठूलो निर्यात गन्तव्य हो। ऊनी गलैँचा, तयारी पोशाक र पश्मिनाजस्ता परम्परागत नेपाली उत्पादन अमेरिकी बजारमा निरन्तर निर्यात भइरहेका छन्। यद्यपि यस व्यापारमा नेपालले लामो समयदेखि घाटा ब्यहोर्दै आएको छ। यही असन्तुलनलाई कम गर्न प्रविधि हस्तान्तरण र दुवै देशका निजी क्षेत्रबीचको साझेदारी बलियो बनाउनुपर्ने धारणा मन्त्री यादवले राखिन्।
नेपालतर्फबाट राखिएका यी सबै माग — व्यापार सहुलियतको निरन्तरता, लगानी प्रबर्द्धन र TIFA संयन्त्रको पुनर्सक्रियता — मा अमेरिकी कार्यवाहक राजदूत स्कट अर्बमले सकारात्मक प्रतिक्रिया दिएका छन्। उनले नेपालसँगको सहकार्यका सबै क्षेत्रमा अमेरिकी सरकारको तर्फबाट निरन्तर साझेदारी र आवश्यक सहयोग जारी रहने प्रतिबद्धता जनाएका छन्।
यस भेटघाटलाई व्यापार तथा लगानी कूटनीतिको दृष्टिकोणले हेर्दा, नेपाल ट्रेड प्रिफरेन्स प्रोग्रामको म्याद सकिइसकेको वर्तमान परिस्थितिमा यसको पुनर्जीवनका लागि थप औपचारिक पहलकदमी आवश्यक देखिन्छ। नेपालको निर्यात संरचना सीमित उत्पादनमा केन्द्रित रहेको र व्यापार घाटा निरन्तर बढिरहेको सन्दर्भमा, यस्ता उच्चस्तरीय भेटघाटले नीतिगत संवादलाई कति व्यावहारिक परिणाममा रूपान्तरण गर्न सक्छन् भन्ने कुरा भने आगामी दिनमै स्पष्ट हुनेछ।
