सामाजिक सञ्जालको राजनीतिक व्यङ्ग्य अहिले नयाँ मोडमा पुगेको छ। केही साताअघि ‘कक्रोच जनता पार्टी’ नामबाट सुरु भएको डिजिटल अभियानले भारतीय युवाहरूको बेरोजगारी, निराशा र राजनीतिक असन्तुष्टिलाई व्यङ्ग्यात्मक भाषामा अभिव्यक्त गरिरहेको बेला अब त्यसको प्रतिपक्षी दाबी गर्दै ‘ओगी जनता पार्टी’ अनलाइनमा देखा परेको छ।
इन्टरनेटमा सुरु भएको यो टकराव परम्परागत राजनीतिक प्रतिस्पर्धाजस्तो होइन। यहाँ चुनाव छैन, संगठनात्मक संरचना स्पष्ट छैन, तर मिम्स, व्यङ्ग्य, पोस्टर र डिजिटल नाराहरूले सामाजिक सञ्जाललाई भरिदिएका छन्। इन्स्टाग्राम र एक्समा अहिले ओजेपी र सीजेपी समर्थकबीच चलिरहेको बहसलाई धेरैले “मिम–राजनीतिक आन्दोलन” का रूपमा हेर्न थालेका छन्।
‘कक्रोच’ प्रतीकबाट सुरु भएको डिजिटल असन्तोष
कक्रोच जनता पार्टी सुरुमा भारतीय युवाहरूको असन्तोषलाई व्यङ्ग्यात्मक प्रतीकमार्फत अभिव्यक्त गर्ने अभियानका रूपमा चर्चामा आएको थियो। भारतका प्रधानन्यायाधीश सूर्यकान्तसँग जोडिएको भनिएको टिप्पणीपछि बेरोजगार युवाहरूलाई ‘कक्रोच’ र ‘परजीवी’ सँग तुलना गरिएको प्रसंगलाई उल्टाएर सीजेपीले त्यसैलाई आफ्नो राजनीतिक व्यङ्ग्यको प्रतीक बनाएको थियो। सामाजिक सञ्जालमा ठूलो संख्यामा युवाहरूले त्यसलाई ‘रिसको डिजिटल भाषा’ भन्दै समर्थन गर्न थाले।
तर अब ओगी जनता पार्टीले त्यही प्रतीकलाई चुनौती दिँदै आफूलाई “काउन्टर–न्यारेटिभ” को रूपमा प्रस्तुत गरेको छ।
ओजेपीले किन उठायो अभिजीत दिपकेको राजनीतिक पृष्ठभूमि ?
‘ओगी एन्ड द कक्रोचेस’ एनिमेटेड सिरिजबाट प्रभावित नाम बोकेको ओजेपीले हास्य, ट्रोल र राजनीतिक कटाक्ष मिसाएर आफ्नै डिजिटल पहिचान बनाउने प्रयास गरिरहेको देखिन्छ। समूहले हालैका पोस्टहरूमा कक्रोच जनता पार्टीका संस्थापक अभिजीत दिपकेको राजनीतिक पृष्ठभूमिमाथि प्रश्न उठाएको छ।
ओजेपीले दिपके यसअघि आम आदमी पार्टीको सामाजिक सञ्जाल र चुनावी अभियानसँग जोडिएको दाबी गर्दै सीजेपीको “स्वतन्त्र आन्दोलन” को छविमाथि नै प्रश्न खडा गर्न खोजेको छ। यस क्रममा सन् २०२४ मा दिपकेले दिल्लीका पूर्व उपमुख्यमन्त्री मनीष सिसोदियालाई बोस्टन जानुअघि धन्यवाद दिएको पुरानो सन्देश समेत पुनः सामाजिक सञ्जालमा घुमाइएको छ।
मिम्सबाट मुद्दामा आधारित अभियानतर्फ ?
यो विवाद केवल ट्रोल र मिम्सको खेलमा सीमित देखिँदैन। दुवै समूहले बेरोजगारी, युवाको निराशा, राजनीतिक प्रतिनिधित्व र सामाजिक असन्तोषजस्ता विषयलाई व्यङ्ग्यको माध्यमबाट उठाइरहेका छन्। त्यसैले धेरै विश्लेषकहरूले यसलाई सामान्य इन्टरनेट मजाकभन्दा ठूलो ‘डिजिटल राजनीतिक संकेत’ का रूपमा पनि हेर्न थालेका छन्।
ओजेपीले हालै सार्वजनिक गरेको ६ बुँदे घोषणापत्रले पनि आफूलाई केवल ट्रोल पेजमा सीमित नराख्ने संकेत दिएको छ। घोषणापत्रमा सडकका बेवारिसे जनावरहरूको निःशुल्क उपचार, पशुमाथि हुने हिंसाविरुद्ध कडा कानुन र जनचेतनामूलक अभियानजस्ता विषय समेटिएका छन्। समूहले भारतको चर्चित नीट परीक्षा प्रश्नपत्र लिक प्रकरणमाथि समेत टिप्पणी गर्दै राष्ट्रिय मुद्दामा आफ्नो उपस्थिति देखाउने प्रयास गरेको छ।
डिजिटल व्यङ्ग्य कि नयाँ राजनीतिक भाषा ?
सामाजिक सञ्जालमा दुवै पक्षका समर्थकहरूबीच व्यङ्ग्यात्मक ‘राजनीतिक युद्ध’ झन् तीव्र बन्दै गएको छ। कसैले यसलाई युवाहरूको सिर्जनात्मक राजनीतिक अभिव्यक्ति भनिरहेका छन् भने कतिपयले भारतीय डिजिटल राजनीतिक संस्कृतिको नयाँ र अनिश्चित दिशाका रूपमा व्याख्या गरिरहेका छन्।
