इरानमाथि छैटौँ रात अमेरिकी हमला, होर्मुज संकट गहिरियो
अमेरिका र इरानबीच पुनः चर्किएको सैन्य टकराव छैटौँ रातमा प्रवेश गर्दा पर्सियन गल्फ क्षेत्रको सुरक्षा अवस्था थप अस्थिर बनेको छ। दक्षिणी इरानका रणनीतिक तटीय क्षेत्रमाथि अमेरिकी आक्रमण तीव्र भएको छ भने इरानले छिमेकी देशमा रहेका अमेरिकी सैन्य अखडालाई मिसाइल र ड्रोनबाट निशाना बनाएको दाबी गरेको छ।
लगातारको आक्रमणसँगै विश्वका प्रमुख तेल तथा ग्यास आपूर्ति मार्गमध्ये एक होर्मुज जलडमरूमध्य फेरि लगभग ठप्प भएको छ। यसको असर ऊर्जा बजारमा मात्र सीमित नरहने र एसियाली अर्थतन्त्रमा गम्भीर दबाब पर्न सक्ने चेतावनी अन्तर्राष्ट्रिय ऊर्जा एजेन्सीले दिएको छ।
अमेरिकी सेनाले बिहीबार इरानको सैन्य क्षमता कमजोर पार्ने उद्देश्यले लगातार छैटौँ रात हवाई आक्रमण गरेको जनाएको छ। अघिल्लो महिनाको अस्थायी समझदारीपछि पहिलो पटक बुधबार एकै दिन दुई ठूला चरणमा आक्रमण गरिएको थियो। ती आक्रमण मुख्यतः इरानको दक्षिणी तटीय क्षेत्रतर्फ केन्द्रित थिए।
बिहीबार साँझ होर्मुज जलडमरूमध्य नजिकको केश्म टापु र बन्दर अब्बास आसपासका क्षेत्रमा अमेरिकी प्रहार भएको इरानी सञ्चारमाध्यमले जनाएका छन्। बन्दर अब्बास इरानको सबैभन्दा ठूलो बन्दरगाह मात्र होइन, त्यहाँ नौसेना र इस्लामिक रिभोलुसनरी गार्डसँग सम्बन्धित महत्वपूर्ण संरचनासमेत छन्।
स्थानीय अधिकारीका अनुसार आक्रमणमा विद्युत् संरचना, पुल र रेलवे स्टेशनलगायत नागरिक पूर्वाधार पनि प्रभावित भएका छन्। बन्दर खमिर क्षेत्रमा तीनवटा पुल र रेल स्टेशनमाथि प्रहार भएको तथा दक्षिणपूर्वी इरानको इरानशहर विमानस्थल पनि निशानामा परेको विवरण सार्वजनिक भएको छ। यी विवरणको स्वतन्त्र पुष्टि भने हुन सकेको छैन।
इरानले जवाफी कारबाहीस्वरूप बहराइनस्थित अमेरिकी सैन्य आधारमा रहेका विमानलाई लक्ष्य बनाएको दाबी गरेको छ। इरानी पक्षले जोर्डनमा हालै विस्तार गरिएको अमेरिकी हवाई अखडामाथि पनि ब्यालिस्टिक मिसाइल प्रहार गरेको जनाएको छ। उक्त अखडा इरानमाथिको अमेरिकी कारबाहीमा प्रयोग भएको तेहरानको आरोप छ।
कुवेतको सेनाले आफ्नो भूभागतर्फ आएका मिसाइल र ड्रोन आक्रमणको प्रतिकार गरिरहेको जनाएको छ। यसले अमेरिका–इरान द्वन्द्व दुई देशबीच मात्र सीमित नरही खाडी क्षेत्रका अन्य मुलुकको सुरक्षा प्रणालीमा पनि प्रत्यक्ष दबाब बढेको संकेत गरेको छ।
कतारले पनि बिहीबार राति केही समय सुरक्षा खतरा बढेको भन्दै सर्वसाधारणलाई घर वा सुरक्षित स्थानमा बस्न आग्रह गरेको थियो। त्यसको केही समयपछि कतारको गृह मन्त्रालयले खतरा हटेको र अवस्था सामान्य बनेको घोषणा गरेको छ। मन्त्रालयले नागरिकलाई आधिकारिक निर्देशन पालना गर्न भने आग्रह जारी राखेको छ।
होर्मुज अब ‘युद्धअघिको अवस्थामा नफर्किने’ इरानको चेतावनी
इरानी सेनाका एक प्रवक्ताले होर्मुज जलडमरूमध्य अब युद्धअघिको अवस्थामा कहिल्यै नफर्किने चेतावनी दिएका छन्। उता अमेरिकी सेनाको केन्द्रीय कमान्डले इरानमाथिको समुद्री नाकाबन्दी कार्यान्वयन गर्न गल्फ अफ ओमानमा एउटा जहाजमा अमेरिकी सैनिक चढेको जनाएको छ।
तेहरानले बुधबारदेखि होर्मुजमा अवरोध पुनः कडा बनाएको छ भने वासिङ्टनले पनि इरानी बन्दरगाहमाथिको नाकाबन्दी दोहोर्याएको छ। यसपछि तेल र ग्यास बोकेका जहाजको आवागमन फेरि व्यापक रूपमा रोकिएको छ।
इरानले आफ्ना ऊर्जा संरचना, पुल र अन्य आधारभूत पूर्वाधारमाथि थप अमेरिकी आक्रमण भए क्षेत्रभरिका महत्वपूर्ण संरचनालाई निशाना बनाउने चेतावनी दिएको छ। अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले इरानका विद्युत् केन्द्र र पुलमाथि आक्रमण गर्न सकिने संकेत दिएपछि तेहरानको यस्तो प्रतिक्रिया आएको हो।
ऊर्जा आपूर्ति संकटको सबैभन्दा ठूलो मार एसियामा
अन्तर्राष्ट्रिय ऊर्जा एजेन्सीका कार्यकारी निर्देशक फातिह बिरोलले होर्मुजबाट तेल आपूर्ति चाँडै सामान्य नभए विश्व ऊर्जा सुरक्षा गम्भीर जोखिममा पर्ने बताएका छन्।
काउन्सिल अन फरेन रिलेसन्सको एक कार्यक्रममा बोल्दै बिरोलले आगामी केही साताभित्र अवस्था नसुध्रिए चिन्ताजनक परिस्थिति उत्पन्न हुने बताए। युद्ध सुरु हुनुअघि विश्वका करिब पाँच भागको एक भाग ऊर्जा आपूर्ति यही साँघुरो समुद्री मार्गबाट हुने गर्थ्यो।
फेब्रुअरी २८ मा संघर्ष सुरु भएपछि होर्मुज अधिकांश समय अवरुद्ध छ। यसले विश्वव्यापी तेल र ग्यास आपूर्ति संकट निम्त्याएको छ। तर यसको असमान असर विशेषगरी एसियाली देशमा परेको बिरोलको भनाइ छ।
उनका अनुसार होर्मुज हुँदै जाने ऊर्जा आपूर्तिको ८० देखि ९० प्रतिशत हिस्सा एसियाली बजारमा पुग्थ्यो। जापान र दक्षिण कोरिया प्रभावित भए पनि भारत, पाकिस्तान र बंगलादेशजस्ता विकासशील अर्थतन्त्रले मूल्यवृद्धि र आपूर्ति अवरोधको अझ गहिरो दबाब खेपिरहेका छन्।
ऊर्जा मूल्यमा निरन्तर वृद्धि भए यातायात, उत्पादन, विद्युत्, खाद्यान्न र उपभोग्य वस्तुको लागतसमेत बढ्ने सम्भावना छ। आयातित पेट्रोलियम पदार्थमा निर्भर देशका लागि यो संकट आर्थिक वृद्धिदेखि मुद्रास्फीतिसम्म फैलिन सक्ने जोखिम बनेको छ।
कमजोर बन्दै गएको युद्धविराम
अमेरिका र इरानबीच गत महिना भएको प्रारम्भिक समझदारीले लामो संघर्ष रोक्ने अपेक्षा गरिएको थियो। तर पछिल्लो एक सातामा भएको लगातारको आक्रमणले उक्त समझदारी लगभग निष्प्रभावी बनेको देखिएको छ।
चार महिनासम्म चलेको युद्धपछि दुवै पक्षले केही संयमता देखाए पनि पछिल्ला दिनमा सैन्य कारबाहीको दायरा र तीव्रता दुवै बढेका छन्। अमेरिकी–इजरायली व्यापक आक्रमणबाट फेब्रुअरी अन्त्यमा सुरु भएको संघर्ष अहिले पुनः क्षेत्रीय युद्धको जोखिमतर्फ धकेलिएको छ।
यसैबीच अमेरिकी राष्ट्रपति ट्रम्पले इरानमा थुनिएकी अमेरिकी नागरिक डेना करारी रिहा भएको भन्दै त्यसलाई तेहरानको सद्भावपूर्ण कदमका रूपमा स्वागत गरेका थिए। तर इरानको न्यायपालिकाले कुनै अमेरिकी कैदी रिहा वा आदानप्रदान नगरिएको भन्दै उक्त दाबी अस्वीकार गरेको छ।
सैन्य आक्रमण, नाकाबन्दी र परस्पर विरोधी राजनीतिक सन्देशका कारण कूटनीतिक समाधानको सम्भावना झन् कमजोर देखिएको छ। होर्मुजमा जहाज आवागमन सामान्य नभएसम्म यसको असर युद्धक्षेत्रभन्दा धेरै टाढासम्म पुग्ने निश्चित छ—विशेषगरी ऊर्जा आयातमा निर्भर एसियाली अर्थतन्त्र र सर्वसाधारणको दैनिक जीवनमा।
