खवालुङ स्कुलको भाइरल भिडियो, अहिंसा सिकाउने विद्यालयमै हिंसा?

विश्वले शान्तिको प्रतीकका रूपमा चिन्ने बुद्ध जन्मेको देशमा, त्यही बुद्धको मार्ग पछ्याउँदै आफ्नो घर–परिवारबाट टाढा बसेर सांसारिक इच्छा त्यागी भिक्षु बन्न निस्केका एक अबोध बालकमाथि गरिएको कठोर व्यवहारको भिडियो अहिले सामाजिक सञ्जालमा निकै भाइरल भइरहेको छ।

सार्वजनिक भएको उक्त भिडियोमा एक महिलाले भिक्षुको पोसाक लगाएका एक बालकको हातमा पटक–पटक लौरोले प्रहार गरेको देखिन्छ। भिडियोअनुसार ती महिलाले बालकको हातमा करिब ६ पटक लौरोले हानेकी छन्।

त्यसपछि बालक रोएको देखिन्छ भने ती महिला अझै आक्रोशित अवस्थामा रहेको देखिन्छिन्। विद्यार्थीहरूले आफूलाई नटेरेको भन्दै उनले रिस पोखेको भिडियोमा सुनिन्छ।

भिडियोमा ती महिलाले,

“यो साल कुटेन भनेर तिमीहरूले मलाई हेपेको हो?”
“हिजो देखेनौ है तिमीहरूले?”
“अलिकति डराउनु पर्दैन?”
“कसको मुखबाट रगत आएको हो भन्ने थाहा छैन है तिमीहरूलाई?”

भनेको स्पष्ट रूपमा सुन्न सकिन्छ।

भिडियो भाइरल भएपछि चौतर्फी विरोध

भिडियो सामाजिक सञ्जालमा भाइरल बनेपछि धेरैले यसको चौतर्फी विरोध गरिरहेका छन्। अहिंसा, करुणा र शान्तिको मार्गमा हिँड्न सिकाउने विद्यालयभित्रै यस्तो व्यवहार हुनु अत्यन्तै दुःखद भएको भन्दै धेरैले आक्रोश व्यक्त गरेका छन्।

सानै उमेरमा घर–परिवारबाट टाढा बसेर अध्ययन तथा धार्मिक शिक्षा लिइरहेका बालबालिकामाथि यस्तो व्यवहार भएको दृश्यले सबैलाई गम्भीर बनाएको छ।

विद्यालय भनेको बालबालिकाले सुरक्षित महसुस गर्ने, नयाँ कुरा सिक्ने र आफ्नो भविष्य निर्माण गर्ने स्थान हो। तर त्यही स्थानमा उनीहरू डर, त्रास र मानसिक दबाबमा बस्नुपर्ने अवस्था सिर्जना हुन्छ भने त्यो निकै गम्भीर विषय हो।

भिडियो आज भाइरल भए पनि विद्यालयको दाबीअनुसार यो घटना भने करिब डेढ वर्षअघिको हो। खुमलटारस्थित खवालुङ मोनेस्ट्री स्कुलमा २०८० साल फागुन महिनामै उक्त घटना भएको बुझिएको छ।

विद्यालय प्रशासनका अनुसार विद्यार्थीमाथि कठोर व्यवहार गर्ने ती शिक्षिकाको नाम सोना राना हो। विद्यालयले उनी हाल उक्त विद्यालयमा कार्यरत नरहेको र उनले जागिर छाडिसकेको जनाएको छ।

विद्यालयको दाबी र उठेका गम्भीर प्रश्न

भिडियो पुरानो भएको दाबी गरिए पनि ती शिक्षिकाले प्रयोग गरेका केही शब्द आफैँमा निकै गम्भीर छन्।

विशेषगरी,

“कसको मुखबाट रगत आएको हो भन्ने थाहा छैन है तिमीहरूलाई?”

भन्ने अभिव्यक्तिले विद्यालयभित्र यसअघि पनि अन्य कुनै गम्भीर घटना भएको थियो कि भन्ने प्रश्न उठाएको छ। यो वाक्य सामान्य रिसको अवस्थामा बोलेको मात्र हो वा त्यसको पछाडि अरू कुनै घटना जोडिएको छ भन्ने विषयमा पनि सम्बन्धित निकायले अनुसन्धान गर्नु आवश्यक देखिन्छ।

होस्टलमा बसेर अध्ययन गर्ने बालबालिकामाथि यस प्रकारको कठोर व्यवहार गर्नु कुनै पनि अवस्थामा स्वीकार्य हुन सक्दैन। यस्तो व्यवहार बाल अधिकारको उल्लंघन मात्र नभई बालबालिकाको शारीरिक र मानसिक सुरक्षामाथिको गम्भीर प्रश्न पनि हो।

विद्यालयले ती शिक्षिकासँग स्पष्टीकरण सोधेको बताएको भए पनि, अब यो विषय सार्वजनिक भइसकेपछि सम्बन्धित निकायले विद्यालयभित्र रहेका अन्य बालबालिकामाथि पनि यस्तै व्यवहार भइरहेको छ कि छैन भन्ने विषयमा निष्पक्ष छानबिन गर्न आवश्यक देखिन्छ।

• विद्यालयको होस्टलमा बालबालिकाको अवस्था कस्तो छ?
• उनीहरूमाथि अनुशासनका नाममा डर र त्रास सिर्जना गरिन्छ कि गरिँदैन?
• बालबालिकाले आफ्नो समस्या र गुनासो राख्ने सुरक्षित माध्यम पाएका छन् कि छैनन्?
• विद्यालय प्रशासनले उक्त घटनापछि के–कस्ता सुधारात्मक कदम चाल्यो?

यी सबै प्रश्नको स्पष्ट जवाफ आउन जरुरी छ।

त्यसैगरी, भिडियोमा देखिएकी ती शिक्षिकामाथि पनि आवश्यक अनुसन्धान हुनुपर्छ। किनकि आजको प्रविधिमैत्री युगमा विद्यार्थीलाई तर्साएर, डर देखाएर वा शारीरिक दण्ड दिएर पढाउने सोच आफैँमा गलत र पुरानो मानिन्छ।

डर देखाएर होइन, सुरक्षित वातावरणमा सिकाउनुपर्छ

विश्वभर भएका विभिन्न अध्ययन र अनुसन्धानले बालबालिकालाई डर, धम्की वा शारीरिक दण्डमार्फत सिकाउने तरिका प्रभावकारी नभएको देखाएका छन्। यस्तो वातावरणमा बालबालिकाले राम्रोसँग सिक्नुको सट्टा झन् मानसिक तनाव, डर, आत्मविश्वासको कमी र भावनात्मक समस्या भोग्न सक्छन्।

बालबालिकाले गल्ती गर्न सक्छन्। उनीहरूले अनुशासन पालना नगर्न पनि सक्छन्। तर त्यसको समाधान कठोर व्यवहार वा डर देखाउनु होइन। उनीहरूलाई सम्झाउने, सही र गलत छुट्याउन सिकाउने, सकारात्मक अनुशासन अपनाउने र सुरक्षित वातावरणमा मार्गदर्शन गर्ने जिम्मेवारी शिक्षक तथा विद्यालय प्रशासनको हो।

विशेषगरी होस्टलमा बस्ने बालबालिका आफ्ना अभिभावकबाट टाढा हुन्छन्। त्यस्तो अवस्थामा विद्यालय र शिक्षकले उनीहरूलाई अझ बढी माया, सुरक्षा, हेरचाह र विश्वास दिनुपर्ने हुन्छ। तर जब शिक्षककै व्यवहारबाट विद्यार्थी डराउन थाल्छन्, तब त्यसले उनीहरूको पढाइ, मानसिक स्वास्थ्य र भविष्यमा समेत नकारात्मक असर पार्न सक्छ।

त्यसैले यो घटनालाई केवल एउटा पुरानो भाइरल भिडियोका रूपमा मात्र हेर्नु हुँदैन। यसले हाम्रो शिक्षा प्रणाली, विद्यालयको जिम्मेवारी, होस्टलमा बस्ने बालबालिकाको सुरक्षा र बाल अधिकारको अवस्थाबारे गम्भीर प्रश्न उठाएको छ।

विद्यालयले घटना पुरानो भएको र सम्बन्धित शिक्षिका हाल कार्यरत नरहेको बताए पनि, घटनाको वास्तविकता के हो, त्यसपछि के कारबाही भयो र विद्यालयले बाल सुरक्षाका लागि के सुधार गर्‍यो भन्ने विषयमा स्पष्ट र पारदर्शी जानकारी आउन आवश्यक छ।

सम्बन्धित निकायले निष्पक्ष अनुसन्धान गरी सत्यतथ्य सार्वजनिक गर्नुपर्छ। दोषी देखिए कानुनअनुसार कारबाही हुनुपर्छ र भविष्यमा यस्ता घटना दोहोरिन नदिन विद्यालयभित्र प्रभावकारी बाल संरक्षण नीति लागू गरिनुपर्छ।

किनकि बालबालिकालाई

• डर होइन, विश्वास चाहिन्छ।
• दण्ड होइन, सही मार्गदर्शन चाहिन्छ।
• विद्यालयभित्र असुरक्षा होइन, सुरक्षित भविष्य निर्माण गर्ने वातावरण चाहिन्छ।

भिडियो हेर्नुहोस्