भारतमा १३ वर्ष मुख्यमन्त्री र १२ वर्ष प्रधानमन्त्रीको रूपमा एकछत्र राजनीतिक प्रभाव कायम गरेका नरेन्द्र मोदीविरुद्ध अब नयाँ पुस्ताका युवाहरू आन्दोलनमा उत्रने तयारीमा देखिएका छन्। सामाजिक सञ्जालमा हासिमजाकका रूपमा सुरु भएको ‘कक्रोच जनता पार्टी’ (Cockroach Janta Party – CJP) ले भोलिदेखि दिल्लीमा आन्दोलन गर्ने घोषणा गरेको छ।
भारतीय सर्वोच्च अदालतका प्रधानन्यायाधीश सूर्यकान्तले एक बहसका क्रममा प्रयोग गरेको “कक्रोच” शब्दबाट प्रेरित भएर सुरु भएको यो डिजिटल अभियान छोटो समयमै भारतभर चर्चाको विषय बनेको छ। रोचक पक्ष के भने, CJP हालसम्म कुनै पनि सरकारी निकायमा राजनीतिक दलका रूपमा दर्ता भएको छैन। यो पूर्ण रूपमा सामाजिक सञ्जालमा जन्मिएको अभियान हो।
तर, मजाकको रूपमा सुरु भएको यो अभियानले स्थापना भएको करिब २० दिनमै इन्स्टाग्राममा २२.१ मिलियन अर्थात् २ करोड २१ लाखभन्दा बढी समर्थक जोड्न सफल भएको दाबी गरिएको छ। समर्थकहरूको संख्याका हिसाबले यसले ४६ वर्ष पुरानो सत्तारुढ दल BJP को इन्स्टाग्राम उपस्थितिलाई समेत उछिनेको बताइन्छ।
CJP को लोकप्रियता तीव्र गतिमा बढ्न थालेपछि यसको आधिकारिक ट्विटर अकाउन्ट भारतमा प्रतिबन्ध गरिएको र संस्थापक अभिजित दिपकेले ज्यान मार्ने धम्कीसमेत पाएको दाबी गरिएको छ।
विश्लेषकहरूका अनुसार बङ्गलादेश, श्रीलंका र नेपालमा देखिएका जनआन्दोलनपछि भारत सरकार सामाजिक सञ्जालमार्फत फैलिने यस्ता अभियानप्रति संवेदनशील बनेको छ। त्यसैले पनि यो अभियानले सरकारी निकायहरूको ध्यान आकर्षित गरिरहेको देखिन्छ।
आन्दोलनको नेतृत्व गर्न अभिजित दिपके दिल्ली आउँदै
CJP का संस्थापक अभिजित दिपके अमेरिकाबाट भारत प्रस्थान गरिसकेका छन्। उनी भोलि बिहान करिब ८ बजे दिल्ली विमानस्थल पुग्ने र त्यहाँबाट सिधै आन्दोलनको प्रस्तावित स्थल जन्तर मन्तर जाने कार्यक्रम रहेको बताइएको छ।
जन्तर मन्तर भारतको अत्यन्त संवेदनशील प्रदर्शन स्थल मानिन्छ। नयाँ संसद भवनबाट यसको दूरी करिब १.६ किलोमिटर छ भने प्रधानमन्त्री कार्यालय करिब २.३ किलोमिटरको दूरीमा रहेको छ।
भारतमा यस्ता स्थानमा आन्दोलन गर्न सामान्यतया कम्तीमा सात दिनअघि अनुमति लिनुपर्ने व्यवस्था छ। तर CJP ले हालसम्म औपचारिक अनुमति नलिएको बताइएको छ। दिपके दिल्ली पुगेपछि पार्लियामेन्ट स्ट्रिट प्रहरी चौकीमार्फत तत्काल अनुमति माग्ने तयारी गरिएको स्रोतहरूले बताएका छन्।
यही विषयलाई लिएर धेरै युवाहरू अन्योलमा छन्। प्रशासनले अन्तिम समयमा अनुमति दिन्छ वा दिँदैन भन्ने प्रश्न अझै अनुत्तरित छ।
दिपके स्वयंले आफू विमानस्थलमै पक्राउ पर्न सक्ने सम्भावना रहेको उल्लेख गरेका छन्। CJP का प्रवक्ताहरूले आन्दोलन शान्तिपूर्ण राख्न विशेष ध्यान दिइने र कुनै पनि उग्र गतिविधिबाट टाढा रहन सहभागीहरूलाई आग्रह गरेका छन्।
यता प्रशासनले भने युवाहरूलाई आन्दोलनमा सहभागी नहुन चेतावनी दिइरहेको छ।
भारतमा विगतमा भएका CAA-NRC विरोधी आन्दोलन तथा अग्निपथ योजना विरोधी आन्दोलनमा सुरक्षा निकाय र प्रदर्शनकारीबीच पटक–पटक झडप भएका थिए। ती आन्दोलनहरूमा सयौं घाइते भएको र केहीले ज्यानसमेत गुमाएको इतिहास रहेको छ। त्यसैले भोलिको प्रदर्शनलाई लिएर सुरक्षा निकाय पनि उच्च सतर्कतामा रहेको अनुमान गरिएको छ।
कसरी सुरु भयो ‘कक्रोच जनता पार्टी’?
CJP को सुरुवात गत मे १६ मा भएको मानिन्छ।
त्यसको एक दिनअघि, मे १५ मा भारतका प्रधानन्यायाधीश सूर्यकान्तले अदालतमा बहसका क्रममा सामाजिक सञ्जालमा आक्रोश पोख्ने बेरोजगार युवाहरूलाई “कक्रोच” अर्थात् साङ्लासँग तुलना गरेको आरोप लाग्यो।
देशको सर्वोच्च न्यायालयबाट आएको उक्त अभिव्यक्तिप्रति असन्तुष्ट भएका युवाहरूले सामाजिक सञ्जालमा प्रतिक्रिया दिन थाले। यही अवस्थालाई व्यङ्ग्यात्मक रूपमा प्रयोग गर्दै अमेरिकामा अध्ययनरत अभिजित दिपकेले ‘कक्रोच जनता पार्टी’ नामक अभियान सुरु गरे।
हेर्दाहेर्दै लाखौं युवाहरू “म पनि कक्रोच हुँ” भन्ने नारासहित अभियानमा जोडिन थाले।
सुरुमा एउटा डिजिटल जोक वा मिमजस्तो देखिएको अभियान केही दिनमै युवाहरूको असन्तुष्टि व्यक्त गर्ने माध्यममा रूपान्तरण भयो।
किन यति छिटो लोकप्रिय बन्यो CJP?
विश्लेषकहरूका अनुसार CJP को लोकप्रियताको मूल कारण भारतका Gen-Z युवाहरूमा लामो समयदेखि जमेर बसेको असन्तुष्टि हो।
NEET, CBSE, JEE लगायतका महत्वपूर्ण परीक्षाहरूमा पटक–पटक प्रश्नपत्र चुहावट, परीक्षा व्यवस्थापनमा कमजोरी र शैक्षिक अनियमितताका आरोप लाग्दै आएका छन्। ती घटनाले लाखौं विद्यार्थीमा प्रणालीप्रति अविश्वास बढाएको थियो।
युवाहरूको यही असन्तुष्टिलाई सूर्यकान्तको विवादित भनिएको अभिव्यक्ति र अभिजित दिपकेको डिजिटल अभियानले एउटै प्लेटफर्ममा जोडिदियो।
अभियानले विभिन्न चर्चित व्यक्तिहरूको समर्थनसमेत पाएको दाबी गरिएको छ।
लद्दाखका पर्यावरण अभियन्ता सोनम वाङ्चुकले आफूलाई “मानार्थ कक्रोच” घोषणा गर्दै समर्थन गरेका छन्। त्यसैगरी अन्ना हजारे, ममता बनर्जी, बलिउड निर्देशक अनुराग कश्यप, अभिनेत्री दिया मिर्जा तथा चर्चित युट्युबर ध्रुव राठीलगायतले पनि विभिन्न रूपमा अभियानप्रति समर्थन जनाएको बताइएको छ।
CJP का समर्थकहरूका अनुसार सोनम वाङ्चुक भोलिको आन्दोलनमा समेत सहभागी हुन सक्ने सम्भावना रहेको छ।
आन्दोलनका मुख्य माग के हुन्?
CJP को मुख्य माग भारतका केन्द्रीय शिक्षा मन्त्री धर्मेन्द्र प्रधानको तत्काल राजीनामा तथा राष्ट्रिय परीक्षण एजेन्सी (NTA) माथि उच्चस्तरीय न्यायिक छानबिन गरी संस्थागत सुधार वा खारेजी प्रक्रिया अघि बढाउनु रहेको बताइएको छ।
यो मागको केन्द्रमा NEET परीक्षा विवाद रहेको छ।
NEET भारतमा मेडिकल शिक्षा अध्ययन गर्न चाहने विद्यार्थीहरूले दिने राष्ट्रिय प्रवेश परीक्षा हो। प्रत्येक वर्ष करिब २२ देखि २५ लाख विद्यार्थी सहभागी हुने भएकाले यसलाई भारतकै सबैभन्दा ठूलो मेडिकल प्रवेश परीक्षा मानिन्छ।
हालै सार्वजनिक भएका विभिन्न आरोपहरूमा परीक्षा अघि नै प्रश्नपत्र चुहावट भएको, संगठित गिरोहले ठूलो रकम लिएर प्रश्नपत्र बिक्री गरेको तथा योग्यताभन्दा पैसाको प्रभाव हाबी भएको दाबी गरिएको थियो।
यस्ता घटनाले वर्षौंसम्म मेहनत गरेका विद्यार्थीहरूको भविष्य प्रभावित भएको र चिकित्सा क्षेत्रजस्तो संवेदनशील क्षेत्रमा अयोग्य व्यक्तिहरू प्रवेश गर्ने जोखिम बढाएको भन्दै विद्यार्थीहरू आक्रोशित बनेका छन्।
यही शैक्षिक अन्याय र प्रणालीगत कमजोरीविरुद्ध अब भारतका Gen-Z युवाहरू ‘कक्रोच’ को प्रतीक बोकेर सडकमा उत्रने तयारीमा छन्।
आन्दोलन सफल हुन्छ वा हुँदैन, प्रशासनले अनुमति दिन्छ वा दिँदैन, अभिजित दिपके विमानस्थलमै रोकिन्छन् वा जन्तर मन्तरसम्म पुग्छन्—यी सबै प्रश्नको उत्तर अब भोलि बिहान ८ बजेपछि मात्रै स्पष्ट हुनेछ।
